Dolina Itria

Aż trudno uwierzyć, że tyle piękna Południa może naprawdę skupiać się w jednym miejscu. Nieprzypadkowo jest to jeden z najchętniej odwiedzanych regionów Włoch… i to przez turystów z całego świata.

Mowa o obszarze znanym jako Dolina Itrii. Ta nazwa oznacza przede wszystkim krasowe obniżenie otoczone miejscowościami rzadkiej urody. Teren, porośnięty makią śródziemnomorską i zbudowany z wapiennych skał, zamyka się między trzema miastami: Locorotondo (BA), Martina Franca (TA) i Cisternino (BR). W mniejszym stopniu należą do niego też Alberobello (BA), Ostuni (BR), Ceglie Messapica (BR) i Fasano (BR).

Obszar ten obejmuje więc trzy różne prowincje Apulii, Tarent, Bari i Brindisi, i mieści w sobie wszystko, co Apulia ma do zaoferowania. Cała Dolina Itrii pokrywa się ponadto z południową częścią płaskowyżu Murge, stąd jej pagórkowaty charakter.

Nazwa Doliny Itrii pochodzi od odnalezionego właśnie tutaj wizerunku Madonny Hodegetrii, czyli dosłownie „tej, która wskazuje drogę”. Kult Madonny Hodegetrii przywieźli tu Bizantyjczycy w X wieku, ale historia tych ziem sięga aż II tysiąclecia p.n.e. Przewinęli się tędy Grecy, Mesapowie, Rzymianie i wiele innych ludów.

Tysiącletnia historia Doliny Itrii ukształtowała trzy główne cechy tej urzekającej krainy.

Pierwszą są „trulli” (dolina nazywana jest zresztą także „Doliną Trulli”). „Trulli” to słynne kamienne domy w kształcie stożka, z kopułowym dachem z kamiennych płytek zwanych „chiancarelle”. Budowano je na sucho, bez zaprawy. Najwięcej trulli jest w Alberobello, ale cała Dolina Itrii jest w nie bardzo bogata, zwłaszcza na wsi.

Drugą cechą są masserie. Te wiejskie gospodarstwa mnożą się w Dolinie Itrii wśród makii śródziemnomorskiej, gdzie królują gaje oliwne (z których powstają doskonałe oliwy z pierwszego tłoczenia), winnice (z których pochodzą m.in. Martina Franca DOC i Locorotondo DOC) i tereny przyrodnicze. Jednym z nich jest na przykład rezerwat przyrody Bosco delle Pianelle w okolicach Martina Franca.

W tych rustykalnych agroturystykach skosztujesz najważniejszych przysmaków kuchni apulijskiej. Oprócz oliwy i wina jest tu mnóstwo świeżych serów (takich jak cacioricotta) i wędlin (wśród nich capocollo z Martina Franca, nazywane księciem Doliny Itrii).

Do tego dochodzą taralli i „frise”, świeży makaron, taki jak „orecchiette”, słodkości i mięsa. Słynne są bombette z Cisternino i roladki z flaków z Locorotondo. Masserie i okoliczne pola otaczają typowe murki z suchego kamienia, budowane z miejscowego kamienia.

Trzecią cechą są historyczne centra wszystkich miast doliny. Cisternino i Locorotondo uznano za jedne z najpiękniejszych miasteczek Włoch. Wyróżniają się wąskimi, „labiryntowymi” uliczkami, typową nawierzchnią z płyt „chianche” i domami bielonymi wapnem.

Dolinę Itrii otaczają ponadto trzy główne miasta.

Pierwsze to Martina Franca w prowincji Tarent. W połowie drogi między Morzem Jońskim a Adriatykiem jest to miasto położone najwyżej, największe pod względem powierzchni i liczby mieszkańców. Fauna jest tu bardzo bogata, a najsłynniejsze gatunki to koń rasy murgese i osioł z Martina Franca.

Uważane za „elegancki salon Doliny Itrii” miasto słynie przede wszystkim z historycznego centrum w stylu „barocchetto”. Patronem jest oczywiście św. Marcin, czczony procesjami i innymi widowiskami w lipcu i w listopadzie. Legenda głosi, że św. Marcin przybył do miasta z orszakiem rycerzy i uwolnił je od najemników, którzy je kontrolowali.

Drugie miasto to Locorotondo w prowincji Bari. Nazwa pochodzi od charakterystycznego okrągłego kształtu historycznego centrum, które wznosi się nad otaczającą doliną. Domy mają najwyżej dwa piętra i dwuspadowe dachy zwane „cummerse”.

Według legendy miasto rozrosło się po cudzie św. Jerzego. Od tej pory św. Jerzy Męczennik jest patronem miasta, czczonym między 21 a 24 kwietnia. Drugim patronem jest św. Roch, który podobno uwolnił miasteczko od zarazy. Słynne są zawody pirotechniczne 16 sierpnia, jedne z najbardziej znanych na południu Włoch.

Trzecie miasto to Cisternino w prowincji Brindisi. Jego nazwa pochodzi od imienia bohatera „Sturnoi”, towarzysza Diomedesa, który po wojnie trojańskiej przyczynił się też do założenia Ostuni. Mówi się bowiem o Cisternino jako „Cis-sturnium”, „po tej stronie Ostuni”. To znów małe miasteczko z wąskimi uliczkami, łukami, kościołami i domami, które wydają się niemal „stłoczone” jeden na drugim.

Miasteczko pełniło pierwotnie funkcję obronną, o czym świadczą zachowane wieże dawnych murów: Torre Grande i Wieże Andegaweńskie. Najważniejsze wydarzenie odbywa się w pierwszych dniach sierpnia: to święto patronów, świętych Cyryka i Julity. Nie zapominaj też o licznych sagrach, festynach, które pozwalają w pełni zanurzyć się w smakach wspaniałego Południa.

W Dolinie Itrii odbywają się jednak także inne wydarzenia, w których uczestniczy mnóstwo mieszkańców Apulii i jeszcze więcej turystów. Nie przegap licznych festiwali. Przede wszystkim Festiwalu Doliny Itrii, festiwalu opery i teatru. Do tego Festival dei Sensi i Ghironda, wędrowny przegląd artystów ulicznych i nie tylko, bo to wydarzenie sprowadziło do Doliny Itrii takich artystów jak Vinicio Capossela i Goran Bregović.

Dolina Itrii daje odwiedzającym wszystko, czego można sobie życzyć: dobre jedzenie, kontakt z bujną, wiecznie zieloną przyrodą, zachwycające miasteczka, mnóstwo kultury i wiele emocji.